ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍បានកត់ត្រាយ៉ាងច្បាស់អំពីដំណើរវិវឌ្ឍន៍នៃអរិយធម៌ខ្មែរ ដែលជាឫសគល់នៃភាពរុងរឿង និងជាប្រភពថាមពលវប្បធម៌ដ៏អស្ចារ្យបំផុតមួយក្នុងតំបន់។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅក្បែរខាងកម្ពុជា ប្រទេសសៀមបានស្តែងឱ្យឃើញនូវចរិតលក្ខណៈឈ្លានពាន និងការស្រេកឃ្លានអំណាចតាមរយៈការប្រើប្រាស់ល្បិចកលគ្រប់រូបភាព ដើម្បីដណ្តើមយកទឹកដី និងលួចប្លន់យកសម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរមកធ្វើជារបស់ខ្លួន ដោយសម្តែងធ្វើជា «ពុតល្ងីល្ងើ» និងព្យាយាមបង្កើតទស្សនៈច្រឡំថាអ្វីៗទាំងអស់ជារបស់ខ្លួន។
បើពិនិត្យទៅលើកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការឈ្លានពាន អាណាខេត្តសៀមដែលដើមឡើយគ្រាន់តែជារដ្ឋចំណុះតូចមួយ បានចាប់ផ្តើមបង្ហាញកាយវិការក្បត់ និងវាយប្រហារមកលើអាណាចក្រខ្មែរនៅពេលដែលខ្មែរជួបវិបត្តិផ្ទៃក្នុង។ ការវាយប្រហារ និងការចូលប្លន់ក្រុងអង្គរជាច្រើនលើកច្រើនសារ មិនត្រឹមតែជាការខូចខាតផ្នែកដែនដី និងអាយុជីវិតប្រជារាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែពួកសៀមបានធ្វើការជញ្ជូនទ្រព្យសម្បត្តិដ៏មានតម្លៃ ព្រះកែវមរកត រូបបដិមា ព្រមទាំងបានកៀរគរគ្រូទាយ ស្ថាបត្យករ នាដករ ក្រុមរបាំព្រះរាជទ្រព្យ និងអ្នកប្រាជ្ញបណ្ឌិតខ្មែររាប់ម៉ឺននាក់ទៅកាន់ស្រុកសៀម។ ការកៀរគរខួរក្បាល និងអ្នកជំនាញខ្មែរនាពេលនោះ គឺជាចេតនាយ៉ាងច្បាស់ក្រឡែតក្នុងការចម្លង និងលួចយកទម្រង់សិល្បៈ ស្ថាបត្យកម្ម ភាសា និងទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ទៅកសាងអត្តសញ្ញាណថ្មីឱ្យស្រុកសៀម ដោយសាងសង់រាជធានីរបស់ពួកគេតាមគំរូ និងរចនាប័ទ្មខ្មែរទាំងស្រុង។
ឈានចូលដល់សម័យកាលដែលកម្ពុជាស្ថិតក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង កំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រកាន់តែបានលាតត្រដាងនូវល្បិចកល និងការឈ្លានពានដែនដីយ៉ាងអយុត្តិធម៌ពីសំណាក់ពួកសៀម។ ក្នុងអំឡុងពេលដែលខ្មែរកំពុងចុះទន់ខ្សោយ សៀមបានឆ្លៀតឱកាសត្រួតត្រាលើខេត្តភាគខាងជើង និងភាគខាងលិចរបស់ខ្មែរ ដូចជា ខេត្តបាត់ដំបង សៀមរាប សិរីសោភ័ណ និងម្លូព្រៃ ជាដើម។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ តាមរយៈសន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម ឆ្នាំ១៩០៤ និងឆ្នាំ១៩០៧ ក្រោមការតស៊ូផ្នែកផ្លូវច្បាប់ និងការស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្ត្រយ៉ាងហ្មត់ចត់ បារាំងបានបង្ខំឱ្យសៀមប្រគល់ទឹកដីដូនតាខ្មែរទាំងនោះត្រឡប់មកវិញ។ លើសពីនេះ កំណត់ត្រារបស់អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ និងអ្នកស្រាវជ្រាវបារាំង ដូចជាលោក George Cœdès ជាដើម បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់អត្ថិភាពនៃអរិយធម៌ខ្មែរ ដោយបានកត់ត្រាថា សិល្បៈ របាំ និងស្ថាបត្យកម្មដែលសៀមធ្លាប់អះអាងថារបស់ខ្លួននោះ គឺសុទ្ធសឹងតែជាបេតិកភណ្ឌដែលសៀមបានចម្លង និងទទួលឥទ្ធិពលពីអាណាចក្រខ្មែរតែប៉ុណ្ណោះ។
ទោះបីជាពេលវេលាកន្លងផុតទៅរាប់រយឆ្នាំ ហើយភស្តុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រត្រូវបានលាតត្រដាងយ៉ាងច្បាស់យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏គំនិតឈ្លានពាន និងមហិច្ឆតាចង់ធ្វើជា «ម្ចាស់វប្បធម៌» របស់សៀមមិនដែលរលត់ឡើយ។ នៅក្នុងសម័យទំនើបនេះ ពួកសៀមបានផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រពីការប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធា មកប្រើប្រាស់ «សង្គ្រាមវប្បធម៌» និងល្បិចធ្វើពុតជាមិនដឹងមិនឮ។ ពួកគេបានព្យាយាមទាមទារ និងចុះបញ្ជីទម្រង់សិល្បៈបុរាណ សម្លៀកបំពាក់ របាំ ល្បុក្កតោ និងប្រពៃណីផ្សេងៗដែលជាអត្តសញ្ញាណដើមរបស់ខ្មែរ ឱ្យទៅជារបស់ខ្លួននៅលើឆាកអន្តរជាតិ។ ការធ្វើពុតជាច្រឡំ ឬប្រកែកយកទាំងបំពានថាទម្រង់វប្បធម៌ទាំងនោះជារបស់សៀម គឺជាយុទ្ធសាស្ត្របោកប្រាស់ពិភពលោក និងជាការប៉ុនប៉ងលុបបំបាត់ប្រភពដើមរបស់ខ្មែរ ដើម្បីបិទបាំងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការលួចចម្លងរបស់ខ្លួននាអតីតកាល។
ជារួមមក ការពិតប្រវត្តិសាស្ត្រមិនអាចត្រូវបានកែប្រែដោយសារតែល្បិចកល ឬការធ្វើពុតជាល្ងីល្ងើរបស់សៀមនោះឡើយ។ កម្ពុជាគឺជាម្ចាស់ដើមនៃអរិយធម៌ ស្ថាបត្យកម្ម និងបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ដ៏ថ្លៃថ្លានៅក្នុងតំបន់នេះ ដោយមានប្រាសាទអង្គរវត្ត និងបេតិកភណ្ឌអរូបិយជាច្រើនដែលត្រូវបានអង្គការយូណេស្កូ (UNESCO) ទទួលស្គាល់ជារូបរាង និងជាភស្តុតាងរស់។ ទោះបីជាសៀមព្យាយាមប្រឌិតរឿង ឬប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយដើម្បីប្លន់យកកេរដំណែលទាំងនោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ពិភពលោកទាំងមូល និងប្រវត្តិសាស្ត្រនៅតែទទួលស្គាល់យ៉ាងច្បាស់ថា កម្ពុជាគឺជាប្រភព និងជាម្ចាស់ដ៏ពិតប្រាកដនៃព្រលឹងវប្បធម៌ទាំងនេះ ហើយគ្មានការឈ្លានពាន ឬការលួចចម្លងណាមួយ អាចប្លន់យកកិត្តិយស និងអត្តសញ្ញាណដើមរបស់ជាតិខ្មែរបានឡើយ។
លក់បន្ទាន់
ផ្ទះលក់
